{"id":2500,"date":"2025-06-22T19:03:08","date_gmt":"2025-06-22T17:03:08","guid":{"rendered":"https:\/\/www.verinarrmundo.pl\/?p=2500"},"modified":"2025-06-22T22:58:47","modified_gmt":"2025-06-22T20:58:47","slug":"rytm-buntu-i-pamieci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.verinarrmundo.pl\/index.php\/2025\/06\/22\/rytm-buntu-i-pamieci\/","title":{"rendered":"Rytm buntu i pami\u0119ci \u2013 cywilizacja mi\u0119dzy dziedzictwem a rewolucj\u0105"},"content":{"rendered":"\n

Zat\u0142uc na \u015bmier\u0107<\/strong> \u2013 taki jest odruchowy imperatyw cywilizacji, kt\u00f3ra si\u0119 sama znienawidzi\u0142a. Cho\u0107 w zasadzie trzeba powiedzie\u0107, \u017ce znienawidzi\u0142a j\u0105 rosn\u0105ca w si\u0142\u0119 formacja kt\u00f3ra bierze sw\u00f3j nowo\u017cytny pocz\u0105tek w okolicach Rewolucji Francuskiej.<\/h1>\n\n\nDowiedz si\u0119 wi\u0119cej: Rytm buntu i pami\u0119ci \u2013 cywilizacja mi\u0119dzy dziedzictwem a rewolucj\u0105<\/span><\/a>\n\n\n

Wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107, jako ponowoczesno\u015b\u0107, poststrukturalizm czy te\u017c pe\u0142niej neomarksizm pe\u0142nymi gar\u015bciami czerpie z historii i kultury wytworzonej przez cywilizacj\u0119 judeo-chrze\u015bcija\u0144sk\u0105, lecz nie po to, by j\u0105 kontynuowa\u0107. Wykorzystuje warto\u015bci, toposy, j\u0119zyk i wypracowan\u0105 przez wieki narz\u0119dziowni\u0119 \u017cycia \u2013 wszystko to, by skutecznie przeprowadza\u0107 jej \u201edekonstrukcj\u0119\u201d. Paradoksalnie, najzagorzalsi krytycy cywilizacji judeo chrze\u015bcija\u0144skiej karmi\u0105 si\u0119 tym, co staraj\u0105 si\u0119 obali\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Dziedzictwo w ogniu buntu<\/a><\/h3>\n\n\n\n

Cho\u0107 zwyk\u0142o si\u0119 m\u00f3wi\u0107 o \u201cwsp\u00f3\u0142czesno\u015bci\u201d jak o czym\u015b wyj\u0105tkowym i prze\u0142omowym, ten bunt nie jest nowy. W rzeczywisto\u015bci jest to tylko kolejna ods\u0142ona wielowiekowego nurtu, kt\u00f3ry od zarania spo\u0142ecze\u0144stw pr\u00f3bowa\u0142 przezwyci\u0119\u017cy\u0107 to, co je ukszta\u0142towa\u0142o. Modernizacja \u2013 jak\u0105 deklaruj\u0105 jej wyznawcy \u2013 nie jest tylko d\u0105\u017ceniem do post\u0119pu technicznego. Jest te\u017c \u2013 a mo\u017ce przede wszystkim \u2013 rewolt\u0105 metafizyczn\u0105. Buntownicy wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci chc\u0105 nie tylko zmieni\u0107 zasady \u017cycia wsp\u00f3lnotowego, ale i wymaza\u0107 sam\u0105 pami\u0119\u0107 o tym, \u017ce takie zasady w og\u00f3le istnia\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

Bunt wobec dziedzictwa w historii kultury<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Sokrates i sofistowie (V w. p.n.e.)<\/strong> \u2013 Konflikt mi\u0119dzy etycznym racjonalizmem Sokratesa a relatywizmem sofist\u00f3w. Podwa\u017cenie tradycyjnej paidei greckiej.<\/p>\n\n\n\n

Renesans<\/strong> \u2013 Powr\u00f3t do \u017ar\u00f3de\u0142 antyku jako forma odrzucenia \u015bredniowiecznego teocentryzmu. Cz\u0142owiek w centrum \u2013 nie B\u00f3g.<\/p>\n\n\n\n

Romantyzm (XIX w.)<\/strong> \u2013 Krytyka o\u015bwieceniowego rozumu na rzecz uczucia, indywidualizmu i duchowo\u015bci. Dziedzictwo klasyczne staje si\u0119 ciasne i nieludzkie.<\/p>\n\n\n\n

Awangarda artystyczna (XX w.)<\/strong> \u2013 Radykalne zerwanie z estetyk\u0105 i form\u0105 tradycyjnej sztuki. Sztuka staje si\u0119 manifestem osobistym lub ideologicznym.<\/p>\n\n\n\n

Rzeczywisto\u015b\u0107 jako wroga struktura<\/a><\/h3>\n\n\n\n

To, co nazywamy rzeczywisto\u015bci\u0105 \u2013 fizyczn\u0105, spo\u0142eczn\u0105, duchow\u0105 \u2013 staje si\u0119 dla niekt\u00f3rych form\u0105 przemocy. Ich odpowiedzi\u0105 jest nie negacja cz\u0119\u015bci tej rzeczywisto\u015bci, lecz jej ca\u0142o\u015bciowe zakwestionowanie. Regu\u0142y, relacje, rytua\u0142y, potrzeby, podzia\u0142y spo\u0142eczne, struktury wiary \u2013 wszystko to zostaje oznaczone jako \u017ar\u00f3d\u0142o cierpienia. Winne jest spo\u0142ecze\u0144stwo. A w\u0119ziej \u2013 jego kultura, tradycja, religia, j\u0119zyk.<\/p>\n\n\n\n

\n
\n
\n

Nihil novi<\/p>\n\n\n\n

Przyk\u0142ady postrzegania rzeczywisto\u015bci jako struktury opresyjnej<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Suspendisse varius enim in eros elementum tristique. Duis cursus, mi quis viverra ornare, eros dolor interdum nulla, ut commodo diam libero vitae erat.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

\n
\n

Tagline<\/p>\n\n\n\n

Buddyzm <\/strong>
(VI w. p.n.e.)<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

\u2013 Samsara, czyli cykl narodzin i \u015bmierci, uznawany jest za \u017ar\u00f3d\u0142o cierpienia. Rzeczywisto\u015b\u0107 ma zosta\u0107 przezwyci\u0119\u017cona przez o\u015bwiecenie.<\/p>\n\n\n\n

\nButton<\/a>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

Tagline<\/p>\n\n\n\n

Gnoza <\/strong>
(II\u2013IV w. n.e.)<\/strong> <\/h3>\n\n\n\n

\u2013 \u015awiat materialny postrzegany jako dzie\u0142o z\u0142ego demiurga. Prawdziwa rzeczywisto\u015b\u0107 to \u015bwiat duchowy, ukryty.<\/p>\n\n\n\n

\nButton<\/a>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

Tagline<\/p>\n\n\n\n

Marksizm<\/strong>
<\/h3>\n\n\n\n

\u2013 Rzeczywisto\u015b\u0107 spo\u0142eczna jako struktura wyzysku klasowego. Realna emancypacja wymaga jej obalenia.<\/p>\n\n\n\n

\nButton<\/a>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

Tagline<\/p>\n\n\n\n

Egzystencjalizm<\/strong>
<\/h3>\n\n\n\n

\u2013 \u015awiat pozbawiony sensu, a cz\u0142owiek wrzucony w absurd istnienia. Odpowiedzi\u0105 mo\u017ce by\u0107 bunt, autentyczno\u015b\u0107 lub nihilizm.<\/p>\n\n\n\n

\nButton<\/a>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Poststrukturalizm<\/strong> \u2013 J\u0119zyk i dyskurs jako narz\u0119dzia w\u0142adzy. Rzeczywisto\u015b\u0107 nie jest dana, lecz konstruowana i tym samym ideologiczna.<\/p>\n\n\n\n

Obietnica wyzwolenia i jej cena<\/a><\/h3>\n\n\n\n

Modernista \u2013 czy to XVIII-wieczny racjonalista, XIX-wieczny rewolucjonista, czy dzisiejszy dekonstrukcjonista, postrstukturalista koniec ko\u0144c\u00f3w neomarksista \u2013 proponuje wyzwolenie poprzez zburzenie. Chce znie\u015b\u0107 narzucane normy, aby jednostka mog\u0142a by\u0107 \u201csob\u0105\u201d \u2013 kimkolwiek zechce. Ale w tej wolno\u015bci ukryta jest samotno\u015b\u0107. Tam, gdzie nie ma dziedzictwa, nie ma r\u00f3wnie\u017c wsp\u00f3lnoty. Gdy nie istnieje nic, co nas przekracza \u2013 zostaje jedynie atom, jednostka, w\u0142adna tworzy\u0107 swoje znaczenia, lecz niezdolna ich utrzyma\u0107 bez zakorzenienia.<\/p>\n\n\n\n

Ramka: Sylwetki my\u015blicieli buntu i wyzwolenia<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Jean-Jacques Rousseau<\/strong> \u2013 g\u0142osi\u0142, \u017ce cz\u0142owiek z natury jest dobry, a to spo\u0142ecze\u0144stwo go deprawuje. W jego uj\u0119ciu prawdziwa wolno\u015b\u0107 mo\u017cliwa jest tylko po zrzuceniu kajdan spo\u0142ecznych konwencji.<\/p>\n\n\n\n

Karl Marx<\/strong> \u2013 widzia\u0142 w strukturach spo\u0142ecznych, szczeg\u00f3lnie klasowych, \u017ar\u00f3d\u0142o zniewolenia. D\u0105\u017cy\u0142 do ich obalenia przez rewolucj\u0119 proletariack\u0105, co mia\u0142o przynie\u015b\u0107 emancypacj\u0119 cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n

Michel Foucault<\/strong> \u2013 analizowa\u0142 mechanizmy w\u0142adzy i dyscypliny obecne w instytucjach i j\u0119zyku. Jego dekonstrukcja normalno\u015bci podwa\u017ca\u0142a samo poj\u0119cie obiektywnej prawdy.<\/p>\n\n\n\n

Judith Butler<\/strong> \u2013 wprowadzi\u0142a poj\u0119cie performatywno\u015bci to\u017csamo\u015bci, kwestionuj\u0105c naturalno\u015b\u0107 r\u00f3l spo\u0142ecznych i p\u0142ciowych. Jej prace wpisuj\u0105 si\u0119 w szerszy nurt emancypacji jednostki od narzucanych norm.<\/p>\n\n\n\n

Wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 jako stan permanentny<\/a><\/h3>\n\n\n\n

Ramka: Historyczne formy odrzucenia dziedzictwa<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Reformacja (XVI w.)<\/strong> \u2013 Odrzucenie autorytetu Ko\u015bcio\u0142a katolickiego jako \u017ar\u00f3d\u0142a prawdy objawionej. Zamiast jednej instytucji \u2013 mnogo\u015b\u0107 interpretacji i narodziny indywidualnej odpowiedzialno\u015bci za wiar\u0119.<\/p>\n\n\n\n

O\u015bwiecenie (XVIII w.)<\/strong> \u2013 Uznanie rozumu za najwy\u017csze kryterium prawdy. Dziedzictwo religijne i metafizyczne zosta\u0142o uznane za przes\u0105d do przezwyci\u0119\u017cenia.<\/p>\n\n\n\n

Rewolucja Francuska (1789)<\/strong> \u2013 Radykalne zerwanie z monarchi\u0105 i porz\u0105dkiem spo\u0142ecznym opartym na tradycji. W miejsce Boga i kr\u00f3la \u2013 nar\u00f3d i rozum.<\/p>\n\n\n\n

Modernizm (XX w.)<\/strong> \u2013 Kryzys sensu, utrata wiary w post\u0119p i prawd\u0119 absolutn\u0105. Sztuka i filozofia koncentruj\u0105 si\u0119 na rozpadzie, relatywizmie i do\u015bwiadczeniu jednostki.<\/p>\n\n\n\n

Dekonstrukcja (XX\/XXI w.)<\/strong> \u2013 Systematyczne podwa\u017canie struktur znacze\u0144, j\u0119zyka i to\u017csamo\u015bci. Dziedzictwo staje si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142em opresji, a wyzwolenie \u2013 ci\u0105g\u0142ym procesem demonta\u017cu.<\/p>\n\n\n\n

Wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 zawsze by\u0142a \u2013 i nigdy nie b\u0119dzie inaczej. Nie dlatego, \u017ce \u017cyjemy w wyj\u0105tkowych czasach, lecz dlatego, \u017ce bunt wobec ojc\u00f3w to sta\u0142y refren historii. A jednak historia dowodzi, \u017ce rewolucja nie ko\u0144czy si\u0119 stworzeniem nowego \u015bwiata. Zazwyczaj ko\u0144czy si\u0119 pustk\u0105, kt\u00f3r\u0105 trzeba zape\u0142ni\u0107 \u2013 najcz\u0119\u015bciej tym, co odrzucono.<\/p>\n\n\n\n

Przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 Albania drugiej po\u0142owy XX wieku \u2013 jedyne pa\u0144stwo na \u015bwiecie, kt\u00f3re konstytucyjnie zadeklarowa\u0142o si\u0119 jako ateistyczne. W ramach brutalnej kampanii prowadzonej przez re\u017cim Envera Hod\u017cy wykorzeniono religi\u0119 z przestrzeni publicznej, niszcz\u0105c \u015bwi\u0105tynie, prze\u015bladuj\u0105c duchownych i ruguj\u0105c symbolik\u0119 religijn\u0105 z \u017cycia codziennego. Jednak po upadku dyktatury nie nast\u0105pi\u0142 racjonalny renesans, lecz wybuch przes\u0105d\u00f3w i zabobon\u00f3w. W ca\u0142ym kraju masowo zacz\u0119to przybija\u0107 do dom\u00f3w i wozi\u0107 na samochodach pluszowe maskotki \u2013 \u201ena szcz\u0119\u015bcie\u201d \u2013 w miejsce dawnych znak\u00f3w krzy\u017ca czy p\u00f3\u0142ksi\u0119\u017cyca. Gdy nie ma dziedzictwa, nie ma te\u017c skutecznego filtra dla potrzeby sakralno\u015bci \u2013 i wtedy na miejsce religii wchodzi jej karykatura.<\/p>\n\n\n\n

Rytm kultury \u2013 mi\u0119dzy pami\u0119ci\u0105 a zapomnieniem<\/a><\/h3>\n\n\n\n

Napi\u0119cie mi\u0119dzy dziedzictwem a rewolt\u0105 nie jest raczej konfliktem do rozstrzygni\u0119cia, lecz rytmem kultury. Rytmem, kt\u00f3ry pozwala jej oddycha\u0107 dusz\u0105c jednocze\u015bnie, ale kt\u00f3ry \u2013 pozbawiony pami\u0119ci \u2013 staje si\u0119 spazmem.<\/p>\n\n\n\n

W tym sensie to nie wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 jest problemem, lecz amnezja. I nie rewolta jest zagro\u017ceniem, lecz to, co po niej pozostaje, je\u015bli zabraknie j\u0119zyka powrotu. Prawda, i gorzej – rzeczywisto\u015b\u0107, jest taka: je\u015bli co\u015b zostaje zniszczone, to nie przestaje by\u0107 zepsute tylko dlatego, \u017ce o tym zapomnieli\u015bmy lub nauczyli\u015bmy si\u0119 z tym \u017cy\u0107.<\/p>\n\n\n\n

A teraz zapraszam, do dzia\u0142u kulinarnego. Tam mozarella z pomidorami.<\/p>\n\n\n\n

ps. pan panie Pogorzelski sobie tutaj siedzisz a ja gor\u0119!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

… Czytaj dalej<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[16,15,14,13],"class_list":["post-2500","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-spoiper","tag-cywilizacja-judeo-chrzescijanska","tag-neomarksizm","tag-poststrukturalizm","tag-rewolucja-francuska","generate-columns","tablet-grid-50","mobile-grid-100","grid-parent","grid-33"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.verinarrmundo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2500","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.verinarrmundo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.verinarrmundo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.verinarrmundo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.verinarrmundo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2500"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.verinarrmundo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2500\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2557,"href":"https:\/\/www.verinarrmundo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2500\/revisions\/2557"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.verinarrmundo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2500"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.verinarrmundo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2500"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.verinarrmundo.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2500"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}